Çatı membranı, çatının üzerine serilen ve suyun yapıya girmesini engelleyen sürekli bir tabakadır. Piyasada "membran" tek bir ürün gibi konuşulsa da altında birbirinden farklı üç malzeme grubu var: bitümlü örtüler, plastik ve kauçuk esaslı sentetik örtüler, bir de fırça veya rulo ile sürülen likit membranlar. Üçü aynı sonucu farklı mekanizmayla üretiyor, bunun için biri diğerinin yerine her çatıda konulamıyor.
Bu yazı, hangi grubun hangi çatıya uygun olduğunu, kaç kat uygulandığını, bindirme paylarının ne olması gerektiğini ve bir teklifte nelerin yazılı olmasını beklemeniz gerektiğini anlatıyor. Verilen sayıların hepsi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın İnşaat Genel Teknik Şartnamesi'nin su yalıtımı bölümünden ve Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği'nden alındı.
Çatı Membranı Ne İşe Yarar
Çatı, yağmur ve kara ek olarak iç ortamla dış ortam arasındaki sıcaklık farkından doğan buhar geçişine ve ısı kaybına da maruz kalıyor. Şartname bu üç etkiyi birlikte ele almayı şart koşuyor: çatıda ısı yalıtımı ile su yalıtımı ayrı ayrı tasarlanan iki iş olarak kalmıyor, tek bir sistem olarak ele alınıyor. Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği'nin 15. maddesi de yaşam alanları ile dış ortam arasındaki çatılarda bu iki katmanın bir bütün olarak tasarlanmasını istiyor.
Pratikte bunun anlamı şu: su yalıtımı sağlam yapılmış ama buhar dengesi kurulmamış bir çatıda su dışarıdan girmez, içeriden gelen buhar örtünün altında yoğuşur. Sonuç yine ıslanmış bir yalıtım katmanı ve tavanda leke olur. Çatıya bakarken ilk sorduğumuz soru hangi membranın serileceği olmuyor; katman sırasının ne olacağını soruyoruz.
Üç Ana Grup ve Nerede Doğru Oldukları
| Grup | Tipik ürünler | Kalınlık ve kat | Ek yeri | Tipik yeri |
|---|---|---|---|---|
| Bitümlü örtü | APP (plastomerik), SBS (elastomerik); cam tülü veya polyester keçe taşıyıcılı | En az 3 mm, çatıda iki kat | Şalumo alevi ile eritip yapıştırma | Betonarme teras çatı, eğimli çatı, OSB üzeri |
| Sentetik örtü | PVC, TPO, FPO, EVA, EPDM, ECB | En az 1,2 mm (ECB 1,5 mm), tek kat | Termoplastiklerde sıcak hava veya sıcak kama kaynağı, EPDM'de yapıştırıcı ve bant | Hafif metal çatı, geniş sanayi çatısı, gezilen teras |
| Likit membran | Poliüretan, akrilik, bitüm esaslı | Üretici sarfiyatına göre | Ek yeri yok, kesintisiz film | Dere, süzgeç çevresi, karmaşık detay, dar alan |
Bu tablo bir üstünlük sıralaması vermiyor. Bir sanayi çatısında sentetik örtü doğru seçimken, aynı ürünü OSB üzerine oturan küçük bir eğimli çatıda kullanmak gereksiz bir maliyet olabilir. Seçim, taşıyıcı yüzeyin ne olduğuna, çatının gezilip gezilmeyeceğine, eğime ve çatının ne kadar hareket ettiğine bakılarak yapılıyor.
Bitümlü Membran: İki Kat ve Bindirme Payları
Bitümlü örtüler bitümün polimerle değiştirilmesiyle üretiliyor. Katkı APP ise plastomerik, SBS ise elastomerik sınıfa giriyor. Taşıyıcı olarak cam tülü ya da polyester keçe kullanılıyor; polyester keçe daha yüksek uzama ve yırtılma direnci verdiği için yüzeyin hareket ettiği yerlerde tercih ediliyor. Ürün standardı TS EN 13707, uygulama kuralları TS 11758-2.
Şartnamenin teras çatı bölümü sayıları net veriyor. Çatıda kullanılacak polimer bitümlü örtüler en az 3 mm kalınlıkta ve iki kat olarak uygulanıyor. Birinci kat, eğime dik yönde, boyuna en az 15 cm ve enine en az 10 cm bindirilerek seriliyor. İkinci kat, birinci katın enine ve boyuna ek yerlerini ortalayacak şekilde tam yapıştırma yöntemiyle yapıştırılıyor. Üst kat arduaz taşı kaplı seçilmezse, iki katın üzerine en az 300 gr/m² geotekstil ayırıcı ve onun üzerine 4 cm kalınlığında çakıl geliyor.
Betonarme yüzeyde uygulamadan önce 0,400 kg/m² sarfiyatla astar sürülüyor ve 24 saat kurumaya bırakılıyor. Teklifte "membran serilecek" yazıp astarı ve ikinci katı kapsam dışı bırakan bir kalem gördüğünüzde, karşılaştırdığınız iki teklif aynı işi tarif etmiyor demektir.
Sentetik Örtüler: Tek Kat, Kaynaklı Ek Yeri
Plastik ve kauçuk esaslı sentetik örtüler TS EN 13956'ya göre üretiliyor, uygulama kuralları TS 13658'de. Şartname bu grupta PVC, TPO (termoplastik poliolefin), FPO, EVA ve EPDM için en az 1,2 mm, ECB için en az 1,5 mm kalınlık istiyor. Bitümlünün aksine tek kat seriliyor ve dayanım kat sayısından gelmiyor, kaynaklı ek yerinin sürekliliğinden geliyor.
Örtüler eğimin en düşük olduğu noktalardan, su iniş noktalarından ve dere ağızlarından başlanarak eğime dik yönde açılıyor, enine ve boyuna en az 8 cm bindiriliyor. Ek yerleri sıcak hava üflemeli kaynak, sıcak kama kaynak, çift taraflı yapışkanlı bant ya da vulkanizasyon yöntemiyle birleştiriliyor. Geleneksel teras detayında örtünün altına ve üstüne en az 300 gr/m² geotekstil polyester keçe ayırıcı tabaka seriliyor.
Kaynağın kalitesi gözle anlaşılmıyor, bunun için şartname iki test tanımlıyor. Tek sıra kaynakta yapışma yeri özel kanca ya da tornavida gibi keskin bir aletle güç uygulanarak mekanik olarak kontrol ediliyor. Çift dikiş yapan otomatik kaynak makineleri ortada bir test kanalı bıraktığı için bu kanala basınçlı hava veriliyor: 2 bar basınç altında 2 dakika içinde basınç kaybı %10'u geçmiyorsa ek yeri başarılı sayılıyor. Teslim dosyasında bu testin kaydını istemek, membran işinde sorulabilecek en somut sorulardan biridir.
Likit Membran Nerede Doğru
Likit membran, kesintisiz bir film oluşturduğu için ek yeri olmayan bir çözüm. En çok işe yaradığı yer geniş düz alanlar olmuyor; örtünün rahat dönemediği karmaşık detaylarda öne çıkıyor: dere içleri, süzgeç çevreleri, baca ve havalandırma çıkışlarının dibi, dar ve geometrisi bozuk alanlar. Biz çoğu işte likit membranı örtünün alternatifi olarak görmüyor, detayı tamamlayan kalem olarak kullanıyoruz.
Soğuk ve sıcak uygulanan tipleri var; seçim yüzeyin aderansına, kür süresine ve çatının o bölümünün üzerinde yürünüp yürünmeyeceğine göre yapılıyor. Tek başına likit membranla çözülen bir çatıda, sarfiyatın üretici föyündeki değere uyup uymadığı teslimde kontrol edilmesi gereken kalemdir, çünkü ince sürülmüş bir film kısa vadede sorun vermeyip birkaç mevsim sonra çatlayabiliyor.
Mevzuat Ne İstiyor
Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği 27 Ekim 2017 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı ve 1 Haziran 2018'de yürürlüğe girdi. Çatıyla ilgili hükümleri kısa ve uygulamada doğrudan karşılığı olan maddeler:
- madde, teras çatılarda su yalıtımının parapet, baca ve havalandırma çıkışı gibi detaylarda yatay üst kottan en az 30 cm yukarıya kadar devam ettirilmesini istiyor. Örtünün bitiş kenarı baskı profili ya da baskı çıtasıyla mekanik olarak sabitleniyor, baskı lamasının üst ara kesiti UV'ye dayanıklı mastikle kapatılıyor.
- madde, en dış katman olarak kalan membranın güneşin kızılötesi ışınlarına dayanıklı olmasını ya da bu performansı sağlayan bir katmanla kaplanmasını; bitki örtülü çatılarda ise malzemenin kök dayanımına sahip olmasını şart koşuyor. Aynı maddenin ikinci fıkrası, hafif metal çatılar gibi hareketin yoğun olduğu detaylarda taşıyıcılı sentetik örtü veya elastomerik polimer bitümlü örtü kullanılacağını söylüyor.
- madde çatı su tahliye sistemlerinin TS EN 12056-3'e uygun tasarlanmasını istiyor. 14. madde ise suyun çatıda birikmemesini ve yağmur suyunun yapı içine alınmadan en kısa mesafeden dış cepheden uzaklaştırılmasını esas alıyor.
Uygulama tarafında iki kural her iki malzeme grubu için de geçerli: tüm düşey ve yatay elemanların birleşim ara kesitlerinde örtünün yumuşak dönüş yapabilmesi için 45° eğimli ve 8 cm x 8 cm genişlikte pah yapılıyor; +5 °C altındaki sıcaklıklarda ve yağışlı havalarda gerekli önlemler alınmadan uygulama yapılmıyor.
Fiyatı Belirleyen Kalemler
Membran işinde metrekare fiyatı tek başına karşılaştırılabilir bir sayı olmuyor, çünkü aynı metrekareye çok farklı kapsamlar sığıyor. Bir teklifi okurken ayrı ayrı görmek istediğimiz kalemler şunlar:
| Kalem | Neden ayrı yazılmalı |
|---|---|
| Mevcut örtünün sökümü ve bertarafı | Sökülecek mi, üzerine mi uygulanacak; moloz nakliyesi dahil mi |
| Yüzey hazırlığı ve astar | Pah yapımı, tamir harcı, astar sarfiyatı |
| Isı yalıtımı ve buhar kesici | Levha tipi, kalınlık, TS 825 yoğuşma tahkiki yapıldı mı |
| Örtü | Tip, kalınlık, kat sayısı, taşıyıcı cinsi |
| Mekanik tespit | m² başına adet, rüzgâr hesabına dayanıyor mu |
| Detaylar | Parapet dönüşü, süzgeç, baca dibi, dilatasyon; metre ya da adet bazında |
| Tahliye | Süzgeç değişimi, sifonik süzgeç gerekip gerekmediği |
| Koruma katmanı | Geotekstil, çakıl, şap, karo |
| Hava payı | Yağış ve düşük sıcaklıkta duran günler |
Bu kırılımı vermeyen bir teklifte en düşük rakam çoğu zaman en dar kapsamı gösteriyor. Aradaki fark iş başladıktan sonra ek kalem olarak geri geliyor.
Sonuç
Çatı membranı seçimi malzeme kataloğundan çıkmıyor, çatının kendisinden çıkıyor: taşıyıcı yüzey, eğim, kullanım, hareket ve tahliye düzeni hangi grubun uygun olduğunu belirler. Standartlar kat sayısını, bindirme payını, ayırıcı katmanı ve parapet dönüşünü zaten yazmış durumda. Bir teklifi bu sayılarla karşılaştırmak, iki firmanın aynı işi tarif edip etmediğini birkaç dakikada gösteriyor.
Çatı membranı kaç yıl dayanır?
Tek bir rakam vermek doğru olmuyor, çünkü ömür kalınlığa, taşıyıcı cinsine, UV korumasının olup olmamasına ve detayların doğru çözülüp çözülmediğine bağlı. Sahada gördüğümüz arızaların büyük kısmı örtünün ortasında başlamıyor; parapet dönüşünde, süzgeç çevresinde ve ek yerinde başlıyor. Ömrü belirleyen şey çoğu zaman malzemenin kendisi olmuyor, detay işçiliği oluyor.
Çatıda membran kaç kat uygulanır?
Polimer bitümlü örtülerde Bakanlık şartnamesi çatıda en az 3 mm kalınlıkta ve iki kat uygulanmasını, ikinci katın birinci katın ek yerlerini ortalamasını istiyor. Plastik ve kauçuk esaslı sentetik örtüler ise tek kat seriliyor, dayanım kaynaklı ek yerinden geliyor.
Membran metrekare fiyatı nasıl hesaplanır?
Fiyat, örtünün metrekaresinden ibaret olmuyor; söküm, yüzey hazırlığı, astar, ısı yalıtımı, mekanik tespit, detay metrajı, tahliye elemanları ve koruma katmanı ayrı kalemler. Keşif yapmadan telefonda verilen metrekare rakamı bu kalemlerin hangisini içerdiğini göstermediği için karşılaştırmaya uygun olmuyor.
Eski membranın üzerine yeni membran serilebilir mi?
Bazı durumlarda serilebiliyor, ama mevcut katmanın ıslanmış olup olmadığı önce kontrol ediliyor. Altına su almış bir yalıtımın üzerine yeni örtü serildiğinde su içeride kalıyor ve sorun görünmez hâle geliyor. Mevcut su yalıtım tabakası sağlamsa şartname bunun buhar kesici olarak kullanılabileceğini söylüyor.
Kışın membran uygulanır mı?
Şartname +5 °C altındaki sıcaklıklarda ve yağışlı havalarda gerekli önlemler alınmadan uygulama yapılmamasını söylüyor. Kış programında işi hava penceresine göre kuruyor, duran günleri teklifte hava payı olarak ayrı gösteriyoruz.
Tepe Dış Cephe olarak teras ve endüstriyel çatılarda su yalıtımı, membran yenileme ve detay onarımı yapıyoruz. Endüstriyel çatıda su yalıtımı ve TPO membran yazılarında sistem kararını ayrıntılı anlattık; mevcut çatınızda sızıntı varsa çatı membranı sızıntısı yazısı tespit sırasını veriyor. Dış cephe izolasyon ve su yalıtımı hizmet sayfamızda kapsamı görebilir, keşif ve kalem kırılımlı teklif için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
