Çelik Yangın Merdiveni İmalatı ve Montajı: Mevcut Binaya Dıştan Kaçış Merdiveni

İtfaiye uygunluk yazısı veya denetim raporu sonrasında yangın merdiveni yaptırma ihtiyacı, bina yönetiminin önüne çoğu zaman kısa bir iş tanımıyla geliyor. Oysa mevcut binaya dıştan çelik kaçış merdiveni eklenmesi; mimari düzenleme, taşıyıcı sistem, kullanım güvenliği ve saha organizasyonu gerektiriyor. Biz işe merdivenin cephesini seçerek başlamıyoruz. Önce raporda istenen düzenlemeyi, binanın kullanımını ve mevcut kaçış düzenini birlikte okuyoruz. Satınalma dosyasını da bu incelemenin sonucuna göre hazırlıyoruz. Böylece imalat başladıktan sonra kapı yeri, bağlantı noktası veya zemin çıkışı nedeniyle projenin değişmesi riskini azaltıyoruz.

Hangi binada dış kaçış merdiveni gerekir?

Bir binanın dışarıdan bakıldığında yüksek görünmesi veya içinde çok sayıda işletme bulunması, tek başına belirli bir merdiven çözümünü seçmeye yetmiyor. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında kullanım sınıfı, bina yüksekliği, kullanıcı yükü, katların kullanımı ve mevcut kaçış olanakları birlikte ele alınmalıdır. Mevcut binalara ilişkin hükümler ile yeni yapılara ilişkin hükümler de ilgili proje kapsamında incelenmelidir. Biz yönetimin elindeki ruhsat, mimari proje ve denetim belgelerini ilgili proje müellifinin incelemesine sunacak şekilde topluyoruz. Her bina için aynı dış merdiven çizimini kullanmıyoruz.

Denetim raporunda bir eksiklik belirtilmişse önce bu eksikliğin hangi kaçış güzergâhını etkilediğini araştırıyoruz. Rapordaki talebin kapsamını sözlü bir aktarıma dayandırmıyoruz. İlgili idarenin ve incelemeyi yapan birimin görüşlerinin proje sürecine nasıl yansıtılacağını belirliyoruz. Dış merdivenin konumu, komşu parsel ilişkisi ve tadilat işlemleri ayrıca değerlendirilmelidir. Yönetimin ortak alan kullanımına ilişkin kararları da uygulama öncesinde tamamlanmalıdır. Bir imalat teklifinin kabul edilmesi, gerekli proje ve idari işlemlerin kendiliğinden tamamlandığı anlamına gelmez.

Merdivenin kapısına ulaşılabilmesi kadar, aşağı inen kişinin güvenli bir alana çıkabilmesi de önem taşıyor. Biz kat içindeki koridordan başlayarak çıkış güzergâhını inceliyoruz. Kilitli depo kapısı, servis alanından geçiş, araç parkıyla kapanan çıkış veya kapı önünde malzeme birikmesi gibi sorunları kaydediyoruz. Mevcut cephe açıklıkları ve merdivenin yangın etkisine maruz kalabileceği alanlar proje kapsamında ele alınmalıdır. Dışarıda bulunan her çelik merdivenin kaçış işlevine uygun olduğu varsayımıyla hareket etmiyoruz.

Yönetmeliğin Verdiği Ölçüler

Ölçülerin dayanağı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik. Aşağıdaki değerler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Aralık 2024 tarihli uygulama kılavuzundaki kaçış merdiveni maddelerinden alındı. Bina kullanım sınıfına ve kat düzenine göre ek koşullar doğabildiği için nihai geometri proje müellifince doğrulanıyor; buradaki sayılar karşılaştırma yaparken elinizde bir ölçü bulunsun diye veriliyor.

Basamak genişliği ifadesinin basılan yüzeyi mi, merdiven kolunun kullanılabilir enini mi anlattığını çizimde ayırıyoruz, çünkü teklif karşılaştırmasında en sık karışan iki ölçü bunlar. Kat kotları arasındaki farkı karşılamak için sahada rastgele basamak eklenmesini kabul etmiyoruz; sahanlık aralığı kuralının varlık sebebi de budur. İmalat resmindeki geometri ile uygulanan geometrinin aynı kalmasını izliyoruz.

Dış Kaçış Merdivenine Özel İki Kural

Dıştan eklenen açık çelik merdiven, yönetmelikte ayrı bir maddeyle düzenleniyor ve mevcut binada projeyi doğrudan belirleyen iki hüküm içeriyor.

Birincisi açıklık mesafesi. Açık dış kaçış merdiveninin herhangi bir bölümüne, yanlardan yatay ve alttan düşey uzaklık olarak 3 m içerisinde, merdivenin özelliklerinden daha az korunumlu kapı ve pencere gibi duvar boşluğu bulunamıyor. Gerekçesi şu: yangında o pencereden çıkan ısı, merdiveni kullanan kişiyi etkiliyor. Mevcut bir binada merdivenin konumunu çoğu zaman cephe estetiği belirlemiyor, bu 3 metrelik bant belirliyor. Pencereyi kapatmak ya da yangın dayanımlı bir pencereyle değiştirmek bir çözüm olabiliyor, ve bu kalem teklifte ayrı görünmeli.

İkincisi yükseklik sınırı. Bina yüksekliği 21,50 m'den fazla olan binalarda bina dışında açık merdivenlere izin verilmiyor. Bu sınırın üzerindeki bir yapıda dıştan açık çelik merdiven çözüm değil; korunumlu yuva içinde bir merdiven gerekiyor. Keşifte ilk doğruladığımız şeylerden biri bina yüksekliğidir, çünkü bu tek sayı projenin tipini değiştiriyor.

Buna karşılık dış kaçış merdiveninin korunumlu yuva içinde bulunması şart değil; ilgili gereklere uyulması şartıyla iç kaçış merdivenleri yerine kullanılabiliyor. Dairesel merdiven ise ayrı bir maddeye tabi: yanmaz malzemeden ve en az 100 cm genişlikte olmaları hâlinde kullanıcı yükü 25 kişiyi aşmayan bir kattan zorunlu çıkış olarak hizmet verebiliyor, ve dairesel merdivenler 9,50 m'den daha yüksek olamıyor.

Kapı açılımını, korkuluk ve küpeştenin geçiş alanına etkisini çizimde gösteriyoruz. Cephe kaplaması, boru hattı ya da sonradan eklenen bir tesisat elemanının projede tanımlanan geçişi daraltmasını önlemek için teslimde güzergâhı yeniden inceliyoruz.

Taşıyıcı sistem ve mevcut betonarmeye ankraj

Mevcut binaya bağlantı yapılacaksa önce yükün hangi yapı elemanına aktarılacağını belirliyoruz. Cephe sıvası, kaplama levhası veya dolgu duvarı taşıyıcı betonarme gibi ele almıyoruz. Mevcut statik projeyi arıyoruz; proje ile sahadaki durumun uyumunu ilgili mühendisle inceliyoruz. Betonun durumu, donatı yerleşimi, çatlaklar ve geçmiş müdahaleler bağlantı kararını etkileyebilir. Gerektiğinde yapılacak tespit ve deneylerin kapsamını mühendis belirlemelidir. Merdivenin kendi ağırlığı yanında kullanım, rüzgâr ve ilgili diğer etkiler statik hesapta ele alınmalıdır.

Kimyasal dübel seçimini ürün adı üzerinden bitirmiyoruz. Betonun durumu, bağlantının maruz kalacağı etkiler, kenar koşulları ve uygulama ortamı birlikte incelenmelidir. Delik açılması, deliğin temizliği, ürünün saklanması ve uygulama koşulları üreticinin teknik dokümanına uygun yürütülmelidir. Kullanılacak ankrajın yangın etkisi altındaki davranışı da tasarımın gerektirdiği kapsamda mühendis tarafından değerlendirilmelidir. Uygulayıcının alışık olduğu dübelin her bağlantıya uyacağı kabulüyle satınalma yapmıyoruz. Seçilen ürünün tanımı ve uygulama kayıtları teslim dosyasına giriyor.

Kolon veya kiriş üzerine bağlantı yapılması, bu elemanın ek yükü taşıyabildiğini göstermez. Bağlantı levhası ve dübel grubu kadar mevcut elemanın kapasitesi de kontrol edilmelidir. Donatıya zarar verebilecek delme işlemlerini önceden planlıyoruz. Sahada proje dışı bir durumla karşılaşırsak bağlantıyı başka noktaya taşıyarak ilerlemiyoruz; ilgili mühendisin revizyonunu bekliyoruz. Bağlantı çevresinde açılan cephe katmanlarının su yalıtımı ve kaplama onarımını da iş kapsamına yazıyoruz. Aksi durumda merdiven tamamlanırken cephede yeni bir su alma noktası oluşabilir.

Bağımsız ayaklı bir çelik sistem bazı yapılarda değerlendirilebilir. Bu çözümde yükün zemine aktarılması, temel tasarımı ve mevcut yapıyla olası bağlantılar birlikte hesaplanmalıdır. Zemindeki tesisatlar, bodrum uzantıları ve parsel sınırları araştırılmadan ayak konumu seçmiyoruz. Sistemin bağımsız ayaklı olması, temel veya deprem davranışı incelemesini ortadan kaldırmaz. Yönetimden zemin kullanımını etkileyen bilgileri istiyoruz. Mimari yerleşim ile statik çözümü birlikte ilerleterek imalatın sahaya uyması için gerekli veriyi topluyoruz.

Korozyon, galvaniz ve boya sistemi

İstanbul'da kıyıya yakınlık, rüzgârla taşınan tuz, yüzeyde su birikmesi ve bakım erişimi koruma sistemi seçiminde etkili oluyor. Biz boya rengini seçmeden önce maruziyet koşullarına bakıyoruz. Çelik yüzey hazırlığı, astar, ara kat ve son katın birbiriyle uyumunu teknik şartnameye yazıyoruz. Sıcak daldırma galvaniz uygulanacaksa parçaların bu işleme uygun tasarlanması, üretim sırası ve sonradan yapılacak müdahaleler baştan planlanmalıdır. Galvaniz üzerine boya isteniyorsa yüzey hazırlığı ile boya uyumu ayrıca belirlenmelidir.

Deniz etkisindeki bir cephede kaplamanın adı kadar detayların su tutmaması da önemlidir. Birleşim çevrelerini, basamak bağlantılarını ve bakım sırasında görülebilecek yüzeyleri inceliyoruz. Montajda zarar gören koruyucu kaplamanın nasıl onarılacağını teklifte açıklıyoruz. Kaynak sonrası temizlik ve tamir boyasının kapsamını belirsiz bırakmıyoruz. Son kat boyanın görünümü, taşıyıcı çeliğin yangın etkisine karşı korunmasıyla aynı konu değildir. Gerekli yangın dayanımı ve buna ilişkin koruma ihtiyacı proje kapsamında ayrıca belirlenmelidir.

İşletme devam ederken montaj lojistiği

Faaliyeti süren bir işletmede montajı günlük iş akışıyla birlikte planlıyoruz. Malzeme indirme alanı, geçici depolama, çalışma bölgesi ve çalışanların geçiş güzergâhı önceden belirleniyor. Mevcut acil çıkışların kullanılabilir kalmasını planın parçası yapıyoruz. Gürültülü işler ve sıcak çalışma gerektiren işlemler için işletme sorumlusuyla çalışma aralıklarını belirliyoruz. İşletmenin açık kalması, her faaliyetin montaj sırasında sürdürülebileceği anlamına gelmez. Riskli çakışmalarda ilgili alanın geçici kullanım düzeni yazılı olarak kararlaştırılmalıdır.

Vinç ile iple erişimin görevleri farklıdır. Çelik parçaların kaldırılması ve konumlandırılması için uygun kaldırma düzeni gerekir. İple erişim, uygun koşullarda bağlantı noktalarına ulaşmayı ve montajın belirli işlerini destekleyebilir. Erişim iplerini, çelik parçalar için kendiliğinden bir kaldırma sistemi olarak kullanmıyoruz. Parça ağırlığı, çalışma yarıçapı, cephe erişimi ve saha koşulları üzerinden yöntem seçiyoruz. Vinç yerleşimi mümkün görünse bile zemin taşıma durumu, çevredeki hatlar ve kaldırma güzergâhı ayrıca incelenmelidir.

Yaya yolu ve araç trafiğiyle kesişen alanlarda fiziksel ayırma ve yönlendirme düzeni kuruyoruz. Gerekli yol veya kaldırım kullanım izinlerini çalışma öncesinde ele alıyoruz. Askıdaki yükün ve yukarıda yapılan işlerin altındaki alanı kontrol altında tutuyoruz. Düşebilecek küçük parçalar için malzeme sabitleme yöntemlerini belirliyoruz. Hava koşulları çalışma yöntemini etkilediğinde işi durdurma kararının kimde olduğunu planımıza yazıyoruz. İple erişim kullanılan bölümlerde sahaya uygun kurtarma düzenini ve ekibin görev paylaşımını uygulama öncesinde hazırlıyoruz.

Teslim belgeleri ve uygulama kontrolü

Teslimi merdivenin cephede görünür hâle gelmesiyle tamamlamıyoruz. Statik hesap, uygulamaya esas proje ve imalat resimleri aynı çözümü tarif etmelidir. İmalat sırasında değişiklik olmuşsa ilgili müellifin değerlendirmesi ve güncel çizimler dosyada bulunmalıdır. Malzeme belgeleri, bağlantı elemanı bilgileri ve ankraj uygulama kayıtlarını düzenliyoruz. İdari uygunluk sürecinde hangi belgenin kim tarafından hazırlanacağı sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Yüklenicinin teslim dosyası ile yetkili kurumun değerlendirmesini ayrı sorumluluklar olarak tanımlıyoruz.

Kaynak kontrolünün yöntemi ve kapsamı proje ile teknik şartnameye göre belirlenmelidir. Kaynakların gözle kontrolü, gerekli görülen ilave muayeneler ve tespit edilen kusurların giderilmesi kayıt altına alınmalıdır. Kontrolü yapan kişinin yetkinliği ve raporların hangi parçalara ait olduğu izlenebilir olmalıdır. Boya veya galvaniz kontrollerini de teslim dosyasına ekliyoruz. Kapıların çalışmasını, bağlantıları, korkulukları ve çıkış güzergâhını birlikte inceliyoruz. Eksikler varsa teslim tutanağına sorumlusu ve giderilme planıyla yazıyoruz. Kullanım ve bakım bilgilerini yönetime teslim ediyoruz.

Teklif karşılaştırmasında hangi kalemlere bakıyoruz?

Tekliflerin aynı iş kapsamını karşılamasını sağlamak için proje ve şartname üzerinden ortak bir karşılaştırma tablosu hazırlıyoruz. Çelik imalat bedeli düşük görünen bir teklifte temel, vinç veya cephe onarımı kapsam dışında kalabilir. Satınalma sorumlusu toplam bedeli karşılaştırmadan önce bu farkları görmelidir. Belirsiz kalemlerin yazılı açıklamasını istiyoruz. Ödeme aşamalarını da imalat, montaj ve belge teslimiyle ilişkilendiriyoruz. Ek işin hangi koşulda doğacağı ve nasıl onaylanacağı sözleşmede tanımlanmalıdır.

Sonuç

Mevcut binaya çelik yangın merdiveni eklerken kullanım ihtiyacını, yönetmelik incelemesini ve taşıyıcı çözümü aynı proje içinde ele alıyoruz. Yönetimin elindeki denetim raporu başlangıç belgesidir. İmalata geçmeden önce uygulanabilir yerleşimin ve sorumlulukların belirlenmesi gerekir. Satınalma dosyasında belgeleri açıkça tanımlamak, teslimde hangi işin tamamlandığını görmeyi kolaylaştırır. Kullanım sonrasında da çıkışın açık tutulması, korozyonun izlenmesi ve bağlantıların bakım planına alınması gerekir.

Her mevcut binaya dıştan çelik merdiven yapılabilir mi?

Yapılamadığı bir durum yönetmelikte açıkça yazılı: bina yüksekliği 21,50 m'den fazla olan binalarda bina dışında açık merdivenlere izin verilmiyor. Bu sınırın altındaki binalarda uygulanabilirlik cephe düzenine, 3 metrelik korunumsuz açıklık kuralına, parsel koşullarına ve taşıyıcı sisteme bağlı olarak projede belirleniyor.

Yangın merdiveninde basamak ölçüleri ne olmalı?

Basamak yüksekliği 175 mm'den çok, basamak genişliği 250 mm'den az olamıyor. Kova hattındaki en dar basamak genişliği konutlarda 100 mm'den, diğer yapılarda 125 mm'den az olamıyor. Baş kurtarma yüksekliği basamak üzerinden en az 210 cm.

Merdivende kaç basamakta bir sahanlık gerekir?

Her döşeme düzeyinde 17 basamaktan çok olmayan ve 4 basamaktan az olmayan aralıklarla sahanlık yapılıyor, sahanlıklar arası kot farkı en çok 300 cm. Sahanlığın genişliği ve uzunluğu merdiven genişliğinden az olamıyor, sahanlığa açılan kapı da kaçış yolunun 1/3'ünden fazlasını daraltamıyor.

Merdivenin yanındaki pencereler sorun çıkarır mı?

Açık dış kaçış merdiveninin herhangi bir bölümüne yanlardan yatay ve alttan düşey uzaklık olarak 3 m içerisinde, merdivenin özelliklerinden daha az korunumlu kapı ve pencere gibi duvar boşluğu bulunamıyor. Mevcut binalarda merdivenin konumunu çoğu zaman bu kural belirliyor; pencerenin kapatılması ya da yangın dayanımlı bir ürünle değiştirilmesi ayrı bir kalem olarak teklife giriyor.

Dairesel merdiven kaçış merdiveni olarak kullanılabilir mi?

Yanmaz malzemeden ve en az 100 cm genişlikte olmaları hâlinde, kullanıcı yükü 25 kişiyi aşmayan herhangi bir kattan, ara kattan veya balkondan zorunlu çıkış olarak hizmet verebiliyor. Dairesel merdivenler 9,50 m'den daha yüksek olamıyor.

İple erişim kullanılması vinç ihtiyacını kaldırır mı?

Erişim yöntemi ile parçaların kaldırılma yöntemi ayrı planlanıyor. İple erişim bağlantı noktalarına ulaşmayı ve montajın belirli işlerini destekliyor; çelik elemanların kaldırılması için gereken düzeni parça ağırlığına ve saha koşullarına göre ayrıca belirliyoruz.

Galvanizli merdiven bakım gerektirir mi?

Galvaniz uygulanmış çelikte de kullanım koşullarına uygun kontrol gerekiyor. Kaplama hasarını, bağlantı çevresini ve su tutan bölgeleri bakım planında izliyoruz; deniz etkisi bulunan yapılarda koruma sisteminin durumuna göre bakım sıklığını belirliyoruz.

Teslim tutanağı itfaiye uygunluğu yerine geçer mi?

Teslim tutanağı yüklenicinin tamamladığı işleri ve varsa eksikleri kayda alıyor; yetkili kurumun uygunluk değerlendirmesi kendi süreci içinde yürüyor. Sözleşmede bu süreç için hazırlanacak belgeleri ve tarafların sorumluluklarını ayrı ayrı tanımlıyoruz.

Çelik yangın merdiveni imalatı ve montajını, mevcut binada erişim ve cephe onarımıyla birlikte tek ekiple yürütüyoruz. Taşıyıcı çeliğin korunması ve bakım yaklaşımımız için çelik konstrüksiyon bakım, cephe erişiminin çalışma planına nasıl katıldığı için iple erişim ve endüstriyel dağcılık sayfamıza bakabilirsiniz. Denetim raporunuzu ve bina bilgilerini paylaşmak için iletişim sayfasından ulaşın.